Wie in Vlaanderen bouwt of grondig renoveert, moet voldoen aan de EPB-vereisten (Energieprestatie en Binnenklimaat). Dat zijn wettelijke normen voor isolatie, luchtdichtheid, ventilatie en de maximale energievraag van het gebouw. Na afloop van de werken wordt een EPB-aangifte ingediend die bewijst dat aan alle vereisten is voldaan. Ontbreekt de aangifte of voldoet het gebouw niet, dan riskeert u zware sancties.
Wat is EPB?
EPB staat voor Energieprestatie en Binnenklimaat en is het Vlaamse systeem dat de energieprestatie van gebouwen reguleert. Het is de omzetting van de Europese Energy Performance of Buildings Directive (EPBD) in Vlaamse regelgeving, en wordt beheerd door het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap (VEKA).
Het EPB-systeem is niet te verwarren met het EPC (Energieprestatiecertificaat) voor bestaande woningen bij verhuur of verkoop. Het EPB-traject geldt specifiek voor bouwprojecten met een omgevingsvergunning.
Wanneer is een EPB-aangifte verplicht?
Een EPB-aangifte is verplicht bij het aanvragen van een omgevingsvergunning voor:
- Nieuwbouw: elk nieuw gebouw of nieuwe wooneenheid
- Uitbreiding van een bestaand gebouw
- Grondige renovatie: wanneer meer dan 25% van de gebouwschil gerenoveerd wordt of de totale energetische renovatiekosten meer dan 25% van de herbouwwaarde bedragen
- Functiewijziging van een niet-residentieel gebouw naar woonbestemming
- Installatie van nieuwe technische systemen (verwarming, ventilatie, airco) boven bepaalde drempelvermogens
Kleine ingrepen (bijplaatsen van een tuinhuisje, aanleg terras) zijn vrijgesteld.
De BEN-norm: bijna-energieneutraal bouwen
Alle nieuwe woningen waarvoor de omgevingsvergunning werd aangevraagd na 1 januari 2021 moeten voldoen aan de BEN-norm (Bijna-Energieneutraal). In Vlaanderen is BEN vertaald naar concrete cijfers:
- E-peil ≤ 30: de globale energieprestatie, een maat voor de netto-energievraag van het gebouw gecombineerd met de energieopwekking ter plaatse
- S-peil ≤ 31: de schilprestatie, een maat voor het warmteverlies via de buitenschil (muren, dak, vloer, ramen)
Een E-peil van 30 is ongemeen streng: fossiele verwarming is nagenoeg onmogelijk zonder compenserende maatregelen (zoals zonnepanelen of een warmtepomp). De standaard voor BEN-woningen is dan ook een warmtepompsysteem, een zonneboiler en zonnepanelen gecombineerd met een sterk geïsoleerde en luchtdichte schil.
E-peil en S-peil: wat meten ze?
Het E-peil (globale energieprestatie-indicator) is een gecombineerde score die rekening houdt met:
- De netto-energievraag (hoeveel energie het gebouw vraagt voor verwarming, koeling en warm water)
- De efficiëntie van de verwarmings- en ventilatie-installatie
- De productie van hernieuwbare energie ter plaatse (zonnepanelen, zonneboiler, warmtepomp)
Een lager E-peil = betere prestatie. E-peil 0 = volledig energieneutraal op jaarlijkse basis.
Het S-peil (schilprestatie-indicator) meet:
- De isolatiewaarden (U-waarden) van dak, muren, vloer en beglazing
- De compactheid van het gebouw (verhouding beschermde volume tot verliesoppervlak)
- De luchtdichtheid (indien gemeten via blowerdoortest)
| Bouwelement | Maximale U-waarde (2026) |
|---|---|
| Dakvlak | U ≤ 0,24 W/m²K |
| Buitenmuur | U ≤ 0,24 W/m²K |
| Beglazing | U ≤ 1,0 W/m²K |
| Vloer op volle grond | U ≤ 0,30 W/m²K |
De rol van de EPB-verslaggever
De EPB-verslaggever is een gecertificeerde energiedeskundige die verantwoordelijk is voor:
- Het berekenen of het ontwerp aan de EPB-vereisten voldoet (vóór de start)
- Het aanmelden van de werken bij VEKA vóór de start via het e-loket
- Het indienen van de definitieve EPB-aangifte na voltooiing van de werken
De bouwheer (opdrachtgever) is wettelijk verplicht een EPB-verslaggever aan te stellen en dit te melden aan VEKA. In de praktijk neemt de architect vaak de coördinatie op zich, maar een EPB-verslaggever heeft een aparte erkenning bij VEKA.
Opgelet: de architect mag ook EPB-verslaggever zijn, maar dit zijn twee aparte erkende hoedanigheden. Bij projecten van enige omvang zijn dit doorgaans twee verschillende personen.
Deadlines en procedures
| Stap | Deadline |
|---|---|
| Aanstelling EPB-verslaggever | Vóór start werken |
| Startverklaring bij VEKA | Vóór of bij start werken |
| Definitieve EPB-aangifte | Uiterlijk 6 maanden na ingebruikname |
De startverklaring bevat de ontwerpcijfers: welk E-peil en S-peil wordt beoogd, hoe dat bereikt wordt. De eindaangifte bevat de werkelijk gerealiseerde waarden op basis van de uitgevoerde werken. Na goedkeuring van de aangifte genereert VEKA automatisch het EPC na aangifte — het officiële energieprestatiecertificaat voor het nieuwgebouwde of grondig gerenoveerde gebouw.
EPB bij grondige renovatie
Bij een grondige renovatie (waarbij meer dan 25% van de gebouwschil gerenoveerd wordt) gelden EPB-vereisten voor de gerenoveerde bouwelementen. Niet het gehele gebouw moet voldoen aan de BEN-norm, maar elk gerenoveerd onderdeel moet wel voldoen aan de maximale U-waarden voor dat bouwelement.
Daarnaast geldt de renovatieverplichting: wie een woning koopt met EPC-label E of F moet die binnen vijf jaar renoveren naar minimum label D. De EPB-aangifte die na die renovatiewerken wordt ingediend, is het bewijs dat aan de verplichting werd voldaan.
Ventilatie en luchtdichtheid
BEN-woningen vereisen een gebalanceerd ventilatiesysteem met warmteterugwinning (systeem D) met een warmteterugwinrendement van minimaal 85%. Dit systeem zorgt voor gecontroleerde toevoer van verse lucht en afvoer van vochtige lucht, zonder warmteverlies.
De luchtdichtheid (n50-waarde) is geen wettelijk verplichte meting in Vlaanderen voor alle projecten, maar voor BEN-niveau is een n50 ≤ 3 m³/(h·m²) praktisch noodzakelijk om het E-peil van 30 te halen. Veel bouwheren laten een blowerdoortest uitvoeren om de luchtdichtheid te bewijzen.
Sancties bij ontbrekende EPB-aangifte
Wie geen EPB-aangifte indient of de vereisten niet haalt, riskeert:
- Administratieve geldboete van €500 tot €5.000 opgelegd door VEKA, afhankelijk van de ernst
- Dwangsom per dag vertraging
- Problemen bij overdracht: een pand zonder geldig EPC na aangifte kan niet wettig verkocht of verhuurd worden
- Blokkering van de notariële akte door de notaris
De EPB-verslaggever en de architect riskeren ook sancties: schorsing van hun VEKA-erkenning bij herhaalde tekortkomingen.
Hernieuwbare energie en warmtepompen
BEN-woningen hebben in de praktijk altijd een aandeel hernieuwbare energie. De meest gebruikte combinaties in Vlaanderen zijn:
- Warmtepomp (lucht/water of bodem/water) + zonnepanelen: de warmtepomp haalt de meeste energie uit de buitenlucht of de bodem, en de zonnepanelen verlagen de elektriciteitsfactuur
- Warmtepompboiler voor sanitair warm water + zonnepanelen
- Sommige projecten combineren ook een zonneboiler voor bijkomende warmteopwekking
Fossiele verwarming (gas, stookolie) is bij BEN-nieuwbouw nagenoeg uitgesloten zonder zware compensatie via hernieuwbare energie — wat in de praktijk oneconomisch is.
Heeft u een EPB-verslaggever of energieadvies nodig?
Berabrick werkt nauw samen met VEKA-erkende EPB-verslaggevers en energiedeskundigen in de regio Antwerpen. Of u nu bouwt, renoveert of de energieprestatie van uw bestaand gebouw wil kennen: wij brengen u in contact met de juiste expert. Neem contact op voor meer informatie.